Mikoryza: co to jest i kiedy warto ją zastosować w ogrodzie?

Mikoryza (z greckiego mykes - grzyb, rhiza - korzeń) to trwała symbioza między grzybami glebowymi a korzeniami roślin. Obie strony czerpią z niej korzyści: 

• grzyby otrzymują cukry produkowane przez roślinę w procesie fotosyntezy, 

• roślina w zamian zyskuje dostęp do wody i składników mineralnych, do których jej własne korzenie zwyczajnie nie sięgają.

Szacuje się, że ponad 80% roślin naczyniowych na Ziemi funkcjonuje w naturalnym powiązaniu z grzybami mikoryzowymi.

Mechanizm mikoryzy polega na rozrastaniu się strzępek grzybni w glebie, poza bezpośrednią strefą korzeniową rośliny. Strzępki te są wielokrotnie cieńsze niż najmniejsze korzenie włośnikowe rośliny. Dzięki temu wnikają w mikroskopijne pory glebowe, do których korzeń nie ma szans dotrzeć. Tworzą gęstą sieć o powierzchni chłonnej nieporównywalnie większej niż sam system korzeniowy.

W praktyce prowadzi to do:

• zwiększenia pobierania fosforu, azotu i mikroelementów,

• poprawy gospodarki wodnej roślin,

• stabilizacji wzrostu w warunkach stresowych,

• ograniczenia rozwoju niektórych patogenów glebowych.

Co ważne, mikoryza nie działa jak nawóz. Nie dostarcza roślinie gotowych substancji, a jedynie pomaga jej samej sięgnąć po to, co jest w glebie, ale do tej pory było poza zasięgiem.

W zależności od sposobu współpracy grzybów z korzeniami wyróżnia się kilka typów mikoryzy. W ogrodnictwie najistotniejsze są dwa:

Grzybnia wnika bezpośrednio do wnętrza komórek korzeniowych, tworząc struktury zwane arbuskulami, przez które odbywa się wymiana składników. Ten typ mikoryzy najczęściej dotyczy:

• większości warzyw (pomidor, ogórek, papryka, cebula),

• bylin, 

• traw,

• roślin rabatowych. 

Jeśli kupujesz ogólną szczepionkę mikoryzową do ogrodu, z dużym prawdopodobieństwem zawiera ona właśnie grzyby arbuskularne.

Uwaga! Warzywa kapustne (kapusta, brokuł, rzodkiewka, rzepa) oraz szpinak i burak nie tworzą mikoryzy, to taki wyjątek od reguły. Nie marnuj więc na nie swojego preparatu.

Grzybnia nie wnika do komórek korzeniowych, lecz oplata korzenie z zewnątrz, tworząc tzw. opilśń (to taka warstwa grzybni pokrywająca powierzchnię podłoża). 

Ten typ mikoryzy jest charakterystyczny dla drzew leśnych i ich ogrodowych krewnych: 

• sosny, 

• świerku, 

• modrzewia, 

• jodły, 

• dębu, 

• brzozy, 

• buka, 

• olchy,

• leszczyny, 

• lipy.

To z korzeniami drzew współpracują grzyby, których owocniki zbieramy w lesie (aromatyczne borowiki, podgrzybki czy maślaki). Dlatego po zastosowaniu szczepionki ektomikoryzowej pod drzewem ogrodowym, po kilku latach mogą przy nim pojawić się grzyby jadalne.

Trzeci, nieco pomijany typ, jest niezbędny dla całej rodziny wrzosowatych: rododendronów, azalii, wrzosów, wrzośców/ Grzyby erikoidalne mają wyjątkową zdolność do pozyskiwania składników mineralnych z kwaśnych, ubogich gleb, w których inne rośliny sobie nie radzą.

Twoje rododendrony żółkną mimo prawidłowego pH gleby? Brak mikoryzy erikoidalnej może być jedną z przyczyn.

Mikoryza sprawdzi się wszędzie tam, gdzie gleba jest zubożona, a rośliny potrzebują wsparcia. Sposób aplikacji zależy od jednego: czy sadzisz nową roślinę, czy szczepisz tę, która już rośnie.

Wsyp preparat na dno dołka sadzeniowego lub przygotuj żel i zanurz w nim korzenie bezpośrednio przed sadzeniem. Korzenie muszą mieć bezpośredni kontakt z preparatem. Pamiętaj, wrzucenie go do dziury, a potem zasypanie korzeni ziemią bez kontaktu nie zadziała. 

Jeśli przygotowujesz nowe stanowisko na glebie zbitej lub po budowie, warto najpierw dokładnie spulchnić podłoże przy użyciu glebogryzarki. Następnie wymieszaj je z torfem lub kompostem. Grzyby potrzebują powietrza w glebie, żeby się rozwinąć, a zbita ziemia skutecznie im to uniemożliwia.

Wydrąż wąskie otwory (ok. 20-30 cm głębokości) w strefie korzeniowej rośliny (pod okapem korony, nie przy samym pniu) i wlej lub wsyp preparat bezpośrednio przy korzeniach. 

Niezależnie od metody, przez pierwsze 3-4 tygodnie po aplikacji unikaj fungicydów układowych i intensywnego nawożenia mineralnego. Dlaczego? Mogą zniszczyć świeżo zaszczepioną grzybnię. Mamy jednak dobrą wiadmość, jedno zaszczepienie wystarczy na całe życie rośliny.

Najlepsze efekty obserwuje się na glebach piaszczystych, ubogich i zdegradowanych, czyli tam, gdzie roślina najbardziej potrzebuje biologicznego wsparcia. Na glebach bardzo żyznych grzyby mikoryzowe co prawda się rozwijają, ale roślina korzysta z nich mniej aktywnie, bo ma składniki mineralne "pod nosem".

Skrajne pH (poniżej 4,5 lub powyżej 7,5) ogranicza aktywność większości szczepów mikoryzowych (chociaż grzyby erikoidalne są pod tym względem wyjątkowo tolerancyjne na kwaśny odczyn).

Pamiętaj, mikoryza nie zastąpi prawidłowej pielęgnacji gleby. Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej na temat 3 zabiegów, które przywrócą glebie doskonałą kondycję, zerknij do naszego drugiego poradnika.

Bibliografia:

1. Brundrett, Mark C., and Leho Tedersoo. Evolutionary history of mycorrhizal symbioses and global host plant diversity. New Phytologist 220.4, 2018.

2. RHS Advice Team. Mycorrhizal fungi. Royal Horticultural Society. Link: https://www.rhs.org.uk/biodiversity/mycorrhizal-fungi [dostęp 31.01.2026].

3. Smith, Sally E., and David J. Read. Mycorrhizal symbiosis. Academic press, 2010.