Susza fizjologiczna, mróz i porywisty wiatr. Poznaj największe zagrożenia dla roślin zimą

Susza fizjologiczna często jest mylona z przemarznięciem roślin, bo objawy wyglądają stosunkowo podobnie. W praktyce problem polega jednak na czymś innym. Roślina traci wodę, ale nie jest w stanie jej uzupełnić, mimo że w glebie nadal jest obecna. Najczęściej dzieje się tak wtedy, gdy podłoże jest bardzo zimne albo zamarznięte i korzenie nie pracują tak, jak powinny.

Na ten problem szczególnie narażone są rośliny zimozielone. Iglaki oraz krzewy zachowujące liście zimą nie przechodzą pełnego spoczynku. Nawet przy niskich temperaturach z igieł i liści nadal odparowuje woda. Gdy zimą pojawiają się słoneczne dni lub krótkotrwałe ocieplenia, tempo parowania wzrasta, a roślina zaczyna się stopniowo odwadniać.

Rośliny dotknięte suszą fizjologiczną tracą jędrność. Liście i pędy więdną, a u części gatunków dochodzi do przedwczesnego opadania liści. Charakterystycznym objawem jest zwijanie się blaszek liściowych wzdłuż nerwu głównego (zwłaszcza u rododendronów). U iglaków typowe jest brązowienie lub zasychanie igieł, szczególnie widoczne na przedwiośniu.

Objawy te rozwijają się powoli i dlatego często są zauważane dopiero wtedy, gdy uszkodzenia są już wyraźne. W skrajnych sytuacjach skutki mogą być widoczne jeszcze długo po zimie…

Największe zagrożenie pojawia się pod koniec zimy i na przedwiośniu. Dni stają się dłuższe, słońce operuje coraz mocniej, a gleba pozostaje chłodna lub zamarznięta. W takich warunkach rośliny tracą znaczne ilości wody, nie mając możliwości jej uzupełnienia.

Szczególnie niebezpieczne są bezśnieżne okresy połączone z mrozem i suchym wiatrem. Brak naturalnej okrywy śnieżnej sprawia, że gleba szybciej traci wilgoć, a wiatr dodatkowo nasila parowanie. Warto też pamiętać, że problem może zacząć się już jesienią, jeśli opady są niewystarczające i rośliny nie zdążą zgromadzić zapasów wody przed nadejściem mrozów.

Same niskie temperatury nie zawsze powodują poważne szkody. Większym problemem są gwałtowne zmiany temperatury, długotrwałe mrozy bez pokrywy śnieżnej oraz silne nasłonecznienie w mroźne, bezchmurne dni. W takich warunkach może dochodzić do pękania kory, uszkodzeń pąków oraz przemarzania młodych pędów.

Szczególnie narażone są rośliny świeżo posadzone, gatunki o płytkim systemie korzeniowym oraz te, które nie są w pełni przystosowane do silnych mrozów (np. magnolie czy bukszpany). Gdy do niskich temperatur dołącza suchy, wysuszający wiatr, ryzyko uszkodzeń wyraźnie się zwiększa.

Silny wiatr zimą przyspiesza parowanie wody z nadziemnych części roślin i potęguje efekt wychłodzenia. Może to prowadzić do ich osłabienia nawet wtedy, gdy zima nie jest szczególnie surowa.

Dodatkowym problemem bywa zasolenie gleby, zwłaszcza jeśli Twój ogród znajduje się w pobliżu dróg, podjazdów lub chodników. Sól stosowana do odladzania podnosi pH ziemi oraz zmniejsza jej napowietrzenie. Dodatkowo utrudnia roślinom pobieranie wody i wyraźnie osłabia ich kondycję.

Psst! Podobny efekt może powodować także niewłaściwe, nadmierne nawożenie mineralne.

Na szczęście są sposoby, aby zmniejszyć ryzyko szkód w ogródku. 

Jeśli przed nadejściem mrozów zadbasz o podlewanie, rośliny lepiej poradzą sobie w okresach, gdy nie mogą pobierać wody z zamarzniętej gleby.

Stosując ściółkę, ograniczasz parowanie wody z gleby i chronisz korzenie przed nadmiernym przesychaniem.

Jeśli w pobliżu ogrodu jest chodnik lub droga, to zwróć uwagę, gdzie trafia śnieg i woda z solą po roztopach. Warto odgarniać je z dala od rabat lub zabezpieczać rośliny prostymi osłonami.

A skoro jesteśmy już przy zabezpieczaniu – u części roślin pomocne bywa zimowe okrywanie, zwłaszcza jeśli są świeżo posadzone lub rosną w miejscach narażonych na wiatr. Agrowłóknina, stroisz lub osłony z naturalnych materiałów ograniczają działanie wiatru i słońca, dzięki czemu rośliny wolniej tracą wodę.

Zimą nie poprawi się gleby, ale warto o tym pamiętać przy planowaniu sezonu. Zbita ziemia gorzej trzyma wodę i słabiej „pracuje” przy korzeniach. Wiosną, gdy warunki pozwolą, można poprawić strukturę podłoża.

W większych fragmentach ogrodu przydają się glebogryzarki (do spulchnienia i napowietrzenia gleby), a przy pojedynczych krzewach sprawdzą się też proste narzędzia ręczne i akcesoria (np. pazurki ogrodowe) do prac przy korzeniach.

Pamiętaj, początek nadchodzącego sezonu to najlepszy moment, aby całkowicie uporządkować ogród i sprawdzić, jak rośliny poradziły sobie przez zimę. Zrób więc wiosenne porządki i przygotuj przydomową przestrzeń na miesiące pełne zieleni i kwiatów. Opłaci się!

Bibliografia:

• Aleksandrowicz, M. (2022). Czym jest susza fizjologiczna i jak jej unikać? Polski Związek Działkowców. https://pzd.pl/artykuly/26022/135/Czym-jest-susza-fizjologiczna-i-jak-jej-unikac.html [dostęp: 25.01.26]

• Jull, L. G. (2012). Winter salt injury and salt-tolerant landscape plants. University of Wisconsin-Madison Extension. https://hort.extension.wisc.edu/articles/winter-salt-injury-and-salt-tolerant-landscape-plants/ [dostęp: 25.01.26]